PrEP HIV
Η λοίμωξη από τον ιό HIV συνεχίζει να αποτελεί σημαντική απειλή για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως. Παρά τις σημαντικές εξελίξεις στη θεραπεία, η πρόληψη παραμένει ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για τον περιορισμό της εξάπλωσης του ιού. Η PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis – Προφύλαξη Πριν την Έκθεση) έχει αναδειχθεί ως μια σύγχρονη, ασφαλής και εξαιρετικά αποτελεσματική μέθοδος προστασίας για HIV-αρνητικά άτομα που βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο μόλυνσης.
Το παρόν άρθρο βασίζεται στο επίσημο πρωτόκολλο του ΕΟΔΥ (Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας) και απαντά σε κρίσιμα ερωτήματα για το ελληνικό κοινό: τι είναι η PrEP, ποιοι δικαιούνται, πώς χορηγείται, ποια είναι η διαδικασία παρακολούθησης και τι σημαίνει πρακτικά η καθημερινή χρήση της.
Τι είναι η PrEP;
Η PrEP είναι προληπτική φαρμακευτική αγωγή για HIV-αρνητικά άτομα που βρίσκονται σε υψηλό κίνδυνο μόλυνσης. Περιλαμβάνει συνδυασμό αντιρετροϊκών φαρμάκων – κυρίως tenofovir disoproxil fumarate (TDF) και emtricitabine (FTC) – που αποτρέπουν την εγκατάσταση του ιού στον οργανισμό.
Η PrEP δεν είναι θεραπεία, αλλά πρόληψη. Όταν λαμβάνεται σωστά και με συνέπεια, μειώνει τον κίνδυνο μόλυνσης από HIV κατά 99% μέσω σεξουαλικής επαφής και σημαντικά σε χρήστες ενέσιμων ναρκωτικών. Η αποτελεσματικότητα της PrEP έχει τεκμηριωθεί σε πολλαπλές μελέτες, με την iPrEX να δείχνει 44% αποτελεσματικότητα σε άνδρες που έχουν σεξ με άνδρες (MSM), ενώ οι μελέτες PROUD και IPERGAY έδειξαν 86% σχετική μείωση του κινδύνου.
Ποιοι Δικαιούνται PrEP στην Ελλάδα;
Σύμφωνα με το πρωτόκολλο του ΕΟΔΥ, HIV-αρνητικά άτομα που ανήκουν σε πληθυσμούς υψηλού κινδύνου δικαιούνται PrEP. Αυτοί περιλαμβάνουν:
- Άτομα με συνεχείς σεξουαλικές επαφές χωρίς προστασία
- Άτομα με HIV-θετικό σεξουαλικό σύντροφο
- Χρήστες ενέσιμων ναρκωτικών
- Εργαζόμενοι/ες στο σεξ
- Άτομα με επαναλαμβανόμενα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (ΣΜΝ)
Η PrEP αποτελεί αποτελεσματική στρατηγική πρόληψης σε όλους τους πληθυσμούς, εφόσον υπάρχει υψηλή προσκόλληση στη θεραπεία.
Ποιος Συνταγογραφεί την PrEP;
Η PrEP μπορεί να συνταγογραφηθεί μόνο από ιατρούς με ειδικότητα σε:
- Παθολογία
- Γενική Ιατρική
- Δερματολογία-Αφροδισιολογία
- Γυναικολογία
Ο ιατρός αναλαμβάνει την αξιολόγηση του κινδύνου, τον προ-θεραπευτικό εργαστηριακό έλεγχο και την παρακολούθηση καθ’ όλη τη διάρκεια της θεραπείας.
Πώς Λαμβάνεται η PrEP;
Υπάρχουν δύο μέθοδοι λήψης της PrEP:
1. Καθημερινή PrEP: Η πιο συνηθισμένη μέθοδος. Λαμβάνεται ένα χάπι καθημερινά χωρίς διακοπή για όσο διάρκεια διαρκεί η περίοδος υψηλού κινδύνου.
2. PrEP κατ’ Απαίτηση ή Event-Driven: Εφαρμόζεται ΜΟΝΟ σε άνδρες που έχουν σεξ με άνδρες (MSM). Περιλαμβάνει:
- 2 δισκία 2-24 ώρες πριν την επαφή
- 1 δισκίο 24 ώρες μετά
- 1 δισκίο 48 ώρες μετά
Αυτή η μέθοδος ΔΕΝ έχει αποδειχθεί ασφαλής για γυναίκες. Η μελέτη IPERGAY έδειξε ότι το σχήμα “2-1-1” είναι εξαιρετικά αποτελεσματικό για MSM, με 86% μείωση του κινδύνου.
Πόσο Αποτελεσματική Είναι;
Όταν λαμβάνεται καθημερινά και σωστά, η PrEP προσφέρει σχεδόν πλήρη προστασία από τον HIV. Η αποτελεσματικότητα φτάνει το 99% σε άνδρες που έχουν σεξ με άνδρες και το 90% σε χρήστες ενέσιμων ναρκωτικών.
Η μελέτη Partners PrEP έδειξε 67% αποτελεσματικότητα με TDF και 75% με TDF-FTC σε ετεροφυλόφιλα ζευγάρια, ενώ όταν ανιχνεύονταν επίπεδα TDF στο αίμα, η αποτελεσματικότητα έφτανε το 86% [7]. Η μελέτη TDF2 στη Μποτσουάνα έδειξε 62,2% μείωση για ετεροφυλόφιλους άνδρες και γυναίκες.
Η αποτελεσματικότητα συσχετίζεται άμεσα με την προσκόλληση στη θεραπεία – όσο πιο συνεπής είναι η λήψη, τόσο μεγαλύτερη η προστασία.
Υπάρχουν Παρενέργειες;
Οι περισσότερες παρενέργειες είναι ήπιες και παροδικές:
- Πονοκέφαλος
- Ναυτία
- Κοιλιακός πόνος
- Ελαφριά απώλεια βάρους
Ένα μικρό ποσοστό (<10%) εμφανίζει “σύνδρομο έναρξης” που υποχωρεί εντός 1 μήνα [17], [18]. Η μακροχρόνια χρήση απαιτεί παρακολούθηση της νεφρικής και οστικής υγείας.
Η PrEP που περιέχει TDF είναι γενικά ασφαλής και καλά ανεκτή, με ποσοστά ανεπιθύμητων ενεργειών παρόμοια με τις ομάδες ελέγχου. Μικρές μειώσεις στην οστική πυκνότητα παρατηρούνται τις πρώτες 24 εβδομάδες, χωρίς περαιτέρω εξέλιξη. Το TDF μπορεί να προκαλέσει εγγύς νεφρική σωληναριοπάθεια σε μικρό ποσοστό, με υποκλινικές μειώσεις της νεφρικής λειτουργίας που είναι αναστρέψιμες με τη διακοπή.
Ποιες Εξετάσεις Απαιτούνται Πριν την Έναρξη;
Πριν την έναρξη της PrEP απαιτούνται:
- Τεστ HIV 4ης γενιάς
- Έλεγχος για ΣΜΝ (σύφιλη, χλαμύδια, γονόρροια, ηπατίτιδα)
- Νεφρική λειτουργία (eGFR)
- Έλεγχος ηπατίτιδας B
Εάν ανιχνευθεί HIV, η PrEP δεν πρέπει να ξεκινήσει και πρέπει να χορηγηθεί πλήρης αντιρετροϊκή θεραπεία.
Εμβολιασμοί που Συνιστώνται για Χρήστες PrEP
Ο ΕΟΔΥ συνιστά:
- Εμβόλιο ηπατίτιδας A
- Εμβόλιο ηπατίτιδας B
- Εμβόλιο HPV
Αυτοί οι εμβολιασμοί προστατεύουν από άλλες λοιμώξεις που μπορεί να μεταδοθούν σεξουαλικά.
Πόσο Συχνή Είναι η Παρακολούθηση;
Ο ασθενής που λαμβάνει PrEP πρέπει να επισκέπτεται τον ιατρό:
Κάθε 3 μήνες:
- Τεστ HIV
- Έλεγχος ΣΜΝ
- Ανανέωση συνταγής
- Συμβουλευτική
Κάθε 6 μήνες:
- Έλεγχος νεφρικής λειτουργίας, ιδιαίτερα άνω των 50 ετών
Κάθε 12 μήνες:
- Πλήρης επανεκτίμηση
Η προσκόλληση στην παρακολούθηση και τη φαρμακευτική αγωγή είναι απαραίτητη για τη συνέχιση της θεραπείας.
Τι Συμβαίνει αν Διακοπεί η PrEP;
Η διακοπή μπορεί να συμβεί για:
- Προσωπική επιλογή
- Παρενέργειες
Εάν επαναληφθεί, απαιτείται νέο τεστ HIV και ιατρική αξιολόγηση. Η προστατευτική επίδραση της PrEP εξασθενεί 7-10 ημέρες μετά τη διακοπή.
Σημαντικές Σημειώσεις
Η PrEP ΔΕΝ προστατεύει από άλλα ΣΜΝ – το προφυλακτικό παραμένει απαραίτητο. Μπορεί να συνεχιστεί κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή του θηλασμού εάν υπάρχει συνεχιζόμενος κίνδυνος. Η καθημερινή προσκόλληση είναι το κλειδί για την επιτυχία της θεραπείας. Η συνταγή καλύπτει έως 90 ημέρες κάθε φορά.
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τον έλεγχο HIV και άλλα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, μπορείτε να συμβουλευτείτε τους επίσημους οδηγούς του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO) και του ΕΟΔΥ.
Συμπεράσματα
Η PrEP είναι μια επιστημονικά τεκμηριωμένη, ασφαλής και εξαιρετικά αποτελεσματική μέθοδος πρόληψης του HIV, προσφέροντας αυτονομία και προστασία σε όσους τη χρειάζονται. Στην Ελλάδα, η υιοθέτησή της ενσωματώνεται στη στρατηγική του Υπουργείου Υγείας και του ΕΟΔΥ για την εξάλειψη της λοίμωξης HIV.
Η πρόληψη είναι ελευθερία. Εάν πιστεύετε ότι μπορεί να σας αφορά, ενημερωθείτε, εξεταστείτε και προστατευτείτε. Αν θέλετε να μάθετε αν είστε κατάλληλος/η για PrEP ή επιθυμείτε να ξεκινήσετε τη θεραπεία, κλείστε ραντεβού μαζί μου ώστε να αξιολογήσουμε μαζί τις ανάγκες σας και να σχεδιάσουμε το καλύτερο πλάνο προστασίας.
Αποποίηση Ευθύνης:
Οι παραπάνω πληροφορίες παρέχονται αποκλειστικά για εκπαιδευτικούς σκοπούς και δεν υποκαθιστούν την ιατρική συμβουλή. Παρακαλούμε συμβουλευτείτε τον θεράποντα ιατρό σας για να καθορίσετε το καλύτερο θεραπευτικό πλάνο για τις δικές σας ανάγκες.
