Ξυπνάτε μούσκεμα στον ιδρώτα. Ξεχνάτε λέξεις στη μέση της πρότασης. Πονούν οι αρθρώσεις χωρίς λόγο, και θυμώνετε με πράγματα που παλιά δεν σας άγγιζαν. Πολλές γυναίκες δεν συνδέουν αυτές τις αλλαγές με τις ορμόνες, ή τους λένε ότι «είναι το άγχος». Τα συμπτώματα εμμηνόπαυσης όμως είναι πολύ περισσότερα από τις εξάψεις, και τα περισσότερα αντιμετωπίζονται. Σε αυτόν τον οδηγό θα βρείτε τι συμβαίνει, πόσο κρατά και τι μπορούμε να κάνουμε μαζί.
- Η εμμηνόπαυση έρχεται συνήθως μεταξύ 45 και 55 ετών, με μέση ηλικία τα 51.
- Τα συμπτώματα ξεκινούν συχνά χρόνια πριν, στην περιεμμηνόπαυση, και κρατούν κατά μέσο όρο περίπου επτά χρόνια.
- Η εμμηνόπαυση είναι φυσιολογική. Τα συμπτώματα που σας δυσκολεύουν δεν είναι κάτι που πρέπει να υπομείνετε.
- Η ορμονική θεραπεία είναι η πιο αποτελεσματική αντιμετώπιση, και υπάρχουν και μη ορμονικές επιλογές.
Τα τρία στάδια
- Περιεμμηνόπαυση: τα χρόνια πριν από την τελευταία περίοδο. Οι ορμόνες ανεβοκατεβαίνουν, ο κύκλος γίνεται ακανόνιστος και εμφανίζονται τα πρώτα συμπτώματα. Συχνά ξεκινά στα μέσα των σαράντα. Περισσότερα στο άρθρο για την περιεμμηνόπαυση.
- Εμμηνόπαυση: η τελευταία περίοδος. Τη λέμε έτσι όταν έχουν περάσει δώδεκα μήνες χωρίς περίοδο.
- Μετεμμηνόπαυση: τα χρόνια μετά. Πολλά συμπτώματα σταδιακά υποχωρούν, αλλά κάποια, όπως η κολπική ξηρότητα, συνήθως μένουν.
Όταν η εμμηνόπαυση έρχεται πριν από τα 45, ή μετά από χειρουργείο ή θεραπεία για καρκίνο, χρειάζεται ειδική φροντίδα. Δείτε το άρθρο για την πρόωρη και πρώιμη εμμηνόπαυση.
Αναγνωρίζετε κάποιο από αυτά;
Τα συμπτώματα εμμηνόπαυσης διαφέρουν πολύ από γυναίκα σε γυναίκα. Περίπου οκτώ στις δέκα έχουν εξάψεις, αλλά πολλές έχουν και συμπτώματα που σπάνια συνδέονται με τις ορμόνες:
- Εξάψεις και νυχτερινές εφιδρώσεις: ξαφνική ζέστη στο πρόσωπο και το στήθος, ιδρώτας, μετά ρίγος.
- Ύπνος: δυσκολία να κοιμηθείτε ή ξύπνημα μέσα στη νύχτα. Δείτε το άρθρο για τον ύπνο στην εμμηνόπαυση.
- Διάθεση: ευερεθιστότητα, άγχος, κλάμα χωρίς λόγο, λιγότερη αυτοπεποίθηση. Περισσότερα για την ψυχική υγεία στην εμμηνόπαυση.
- Μνήμη και συγκέντρωση: ξεχνάτε λέξεις ή ονόματα, χάνετε τον ειρμό. Είναι το λεγόμενο brain fog, και συνήθως βελτιώνεται.
- Σώμα: πόνοι στις αρθρώσεις και τους μυς, κούραση, αίσθημα παλμών, πονοκέφαλοι, ξηρό δέρμα, αραίωση μαλλιών.
- Κόλπος και ουροδόχος κύστη: ξηρότητα, πόνος στην επαφή, συχνουρία, ουρολοιμώξεις. Είναι το ουρογεννητικό σύνδρομο της εμμηνόπαυσης.
- Λίμπιντο: λιγότερη σεξουαλική επιθυμία.
- Βάρος: το λίπος μετακινείται προς την κοιλιά, ακόμη και χωρίς αλλαγή στη διατροφή.
Αν αναγνωρίσατε κάποια από αυτά, συμπληρώστε το ερωτηματολόγιο συμπτωμάτων εμμηνόπαυσης. Χρειάζεται περίπου πέντε λεπτά, βλέπετε αμέσως τη σύνοψη, και μπορείτε να μας τη στείλετε πριν από το ραντεβού σας.
Πόσο κρατούν;
Οι εξάψεις κρατούν κατά μέσο όρο περίπου επτά χρόνια, και σε μία στις τρεις γυναίκες πάνω από δέκα. Συνήθως είναι πιο έντονες τα πρώτα χρόνια γύρω από την τελευταία περίοδο. Τα συμπτώματα του κόλπου και της ουροδόχου κύστης, αντίθετα, συνήθως δεν περνούν μόνα τους. Γι’ αυτό δεν αξίζει να «περιμένετε να περάσει».
Πότε τα συμπτώματα δεν είναι «φυσιολογικά»;
Η εμμηνόπαυση είναι φυσιολογική φάση της ζωής. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να ζείτε με συμπτώματα που σας εξαντλούν. Αξίζει να ζητήσετε βοήθεια όταν:
- οι εξάψεις σας ξυπνούν τη νύχτα ή σας δυσκολεύουν στη δουλειά
- κοιμάστε άσχημα για εβδομάδες και νιώθετε εξαντλημένη
- η διάθεση ή το άγχος επηρεάζουν τη μέρα σας και τις σχέσεις σας
- ο πόνος στην επαφή σάς κάνει να την αποφεύγετε
- η συγκέντρωση έχει πέσει τόσο, που σας ανησυχεί για τη δουλειά σας
Πολλές γυναίκες περιμένουν χρόνια πριν μιλήσουν, από ντροπή, από φόβο για τις ορμόνες ή επειδή άκουσαν ότι «όλες το περνάνε». Δεν χρειάζεται να το περάσετε μόνη σας.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Αν είστε άνω των 45 και έχετε τυπικά συμπτώματα, η διάγνωση γίνεται από το ιστορικό. Δεν χρειάζονται εξετάσεις ορμονών, γιατί στην περιεμμηνόπαυση οι τιμές αλλάζουν από μέρα σε μέρα και μια μέτρηση δεν δείχνει πολλά. Εξετάσεις ορμονών κάνουμε σε νεότερες γυναίκες, για να επιβεβαιώσουμε πρώιμη ή πρόωρη εμμηνόπαυση. Ελέγχουμε επίσης άλλες αιτίες με παρόμοια συμπτώματα, όπως ο θυρεοειδής ή η αναιμία, όταν η εικόνα το χρειάζεται.
Τι βοηθά
Ορμονική θεραπεία
Η ορμονική θεραπεία είναι η πιο αποτελεσματική αντιμετώπιση για τις εξάψεις και τις νυχτερινές εφιδρώσεις, και συχνά βελτιώνει και τον ύπνο, τη διάθεση, τους πόνους στις αρθρώσεις και την ξηρότητα. Προστατεύει επίσης τα οστά. Για τις περισσότερες γυναίκες κάτω από τα 60, ή μέσα σε δέκα χρόνια από την εμμηνόπαυση, τα οφέλη είναι μεγαλύτερα από τους κινδύνους.
Βασίζεται στα οιστρογόνα, σε χάπι ή έμπλαστρο. Αν διατηρείτε τη μήτρα σας, προστίθεται προγεστερόνη για την προστασία του ενδομητρίου. Δεν υπάρχει πια σταθερό όριο στο πόσο καιρό μπορείτε να την παίρνετε. Το επανεξετάζουμε μαζί κάθε χρόνο. Περισσότερα στο άρθρο για την ορμονική θεραπεία της εμμηνόπαυσης, και γιατί δεν προτείνω γαληνικά στο άρθρο για τη βιοπανομοιότυπη ορμονική θεραπεία.
Μη ορμονικές θεραπείες
Αν δεν μπορείτε ή δεν θέλετε να πάρετε ορμόνες, υπάρχουν άλλες επιλογές. Ορισμένα αντικαταθλιπτικά σε μικρή δόση και η γκαμπαπεντίνη μειώνουν τις εξάψεις, αν και λιγότερο από την ορμονική θεραπεία. Η φεζολινετάντη είναι ένα νεότερο μη ορμονικό φάρμακο, εγκεκριμένο στην Ευρώπη και διαθέσιμο στην Ελλάδα, που δρα στο κέντρο θερμορύθμισης του εγκεφάλου. Για την ξηρότητα του κόλπου, τα τοπικά οιστρογόνα είναι ασφαλή για τις περισσότερες γυναίκες.
Γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία
Βοηθά στο πώς βιώνετε τις εξάψεις, στον ύπνο και στο άγχος. Οι βρετανικές οδηγίες τη συστήνουν πλέον για τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης, μόνη της ή μαζί με άλλη θεραπεία.
Τρόπος ζωής
Κίνηση με ασκήσεις ενδυνάμωσης, μεσογειακή διατροφή, λιγότερο αλκοόλ και καφεΐνη, διακοπή του καπνίσματος και δροσερό υπνοδωμάτιο βοηθούν, αλλά συνήθως δεν αρκούν όταν τα συμπτώματα είναι έντονα. Τα φυτοοιστρογόνα και τα συμπληρώματα έχουν περιορισμένα δεδομένα. Πριν πάρετε κάποιο, συζητήστε το μαζί μας, γιατί μπορεί να αλληλεπιδρά με άλλα φάρμακα.
Η εμμηνόπαυση και η υγεία σας στο μέλλον
Η πτώση των οιστρογόνων επηρεάζει και την υγεία των επόμενων χρόνων. Τα οστά χάνουν πυκνότητα πιο γρήγορα, και αυξάνεται ο κίνδυνος για οστεοπόρωση. Η χοληστερίνη και η πίεση συχνά ανεβαίνουν, και μαζί ο καρδιαγγειακός κίνδυνος. Η εμμηνόπαυση είναι λοιπόν μια καλή στιγμή για έναν πλήρη έλεγχο: πίεση, λιπίδια, σάκχαρο, βάρος και, όπου υπάρχουν παράγοντες κινδύνου, μέτρηση οστικής πυκνότητας.
Ερωτήσεις για το ραντεβού σας
- Είναι τα συμπτώματά μου από την εμμηνόπαυση ή από κάτι άλλο;
- Ταιριάζει σε εμένα η ορμονική θεραπεία, με το δικό μου ιστορικό;
- Αν δεν θέλω ορμόνες, τι άλλο μπορώ να κάνω;
- Ποιους ελέγχους χρειάζομαι για τα οστά και την καρδιά;
Πριν από το ραντεβού, συμπληρώστε το ερωτηματολόγιο συμπτωμάτων και σημειώστε για μία με δύο εβδομάδες πόσες εξάψεις έχετε και πώς κοιμάστε. Μας βοηθά πολύ.
- Αν τα συμπτώματα επηρεάζουν τον ύπνο, τη δουλειά, τη διάθεση ή τις σχέσεις σας.
- Αν είστε κάτω από 45 και η περίοδος έχει αραιώσει ή σταματήσει.
- Αν έχετε κολπική αιμορραγία δώδεκα μήνες ή περισσότερο μετά την τελευταία περίοδο.
- Αν θέλετε να συζητήσετε την ορμονική θεραπεία ή να ελέγξετε αυτήν που ήδη παίρνετε.
Πώς σας βοηθάμε στο ιατρείο
Η φροντίδα των γυναικών στην εμμηνόπαυση είναι μεγάλο μέρος της δουλειάς μου. Στο ραντεβού έχουμε τον χρόνο να συζητήσουμε όλα τα συμπτώματα, όχι μόνο τις εξάψεις, και το ιστορικό σας. Μετράμε πίεση και βάρος και ζητάμε τις εξετάσεις που χρειάζεστε. Μετά αποφασίζουμε μαζί τη θεραπεία, και ξαναβλεπόμαστε στους τρεις μήνες και μετά μία φορά τον χρόνο, στα Βριλήσσια ή στον Χολαργό. Δείτε περισσότερα για την ιατρική φροντίδα της εμμηνόπαυσης στα ιατρεία μας ή κλείστε ραντεβού τηλεφωνικά μέσω της σελίδας επικοινωνίας.
Συχνές ερωτήσεις
Σε ποια ηλικία έρχεται η εμμηνόπαυση;
Συνήθως μεταξύ 45 και 55 ετών, με μέση ηλικία τα 51. Πριν από τα 45 λέγεται πρώιμη και πριν από τα 40 πρόωρη.
Χρειάζομαι εξετάσεις αίματος για να μάθω αν είμαι στην εμμηνόπαυση;
Αν είστε άνω των 45 και έχετε τυπικά συμπτώματα, συνήθως όχι. Η διάγνωση γίνεται από το ιστορικό.
Μπορώ να μείνω έγκυος στην περιεμμηνόπαυση;
Ναι. Χρειάζεστε αντισύλληψη μέχρι να περάσουν δύο χρόνια χωρίς περίοδο αν είστε κάτω από 50, ή ένας χρόνος αν είστε άνω των 50.
Ένα σημείωμα από τον γιατρό
Η εμμηνόπαυση δεν είναι ασθένεια, αλλά δεν είναι και κάτι που πρέπει να περάσετε σφίγγοντας τα δόντια. Κάθε γυναίκα τη ζει διαφορετικά, και η δική σας εμπειρία αξίζει να ακουστεί. Αν κάτι σας δυσκολεύει, μιλήστε μας.
Διαβάστε επίσης
- Περιεμμηνόπαυση: συμπτώματα, διάρκεια και αντιμετώπιση
- Ορμονική θεραπεία της εμμηνόπαυσης
- Ουρογεννητικό σύνδρομο της εμμηνόπαυσης
Πηγές: NICE, Menopause: identification and management, NG23 (2024) · British Menopause Society, consensus statements · The Menopause Society, The 2022 hormone therapy position statement, Menopause (2022) · Avis NE et al., Duration of menopausal vasomotor symptoms over the menopause transition (SWAN), JAMA Internal Medicine (2015) · EMA, φεζολινετάντη: περίληψη χαρακτηριστικών του προϊόντος (2023).
Ενημερωτικό άρθρο, δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση. Συντάκτης: Δρ. Νικόλας Σάιμον-Κουσουρής, Γενικός – Οικογενειακός Ιατρός.
