Με λίγα λόγια
- Το ουρικό οξύ υπάρχει φυσιολογικά στον οργανισμό. Όταν ξεπεράσει τα φυσιολογικά όρια, μπορεί να σχηματίσει κρυστάλλους στις αρθρώσεις.
- Ένα υψηλό ουρικό οξύ στις εξετάσεις δεν σημαίνει ποδάγρα. Αν δεν έχετε ενοχλήσεις, δεν χρειάζεστε φάρμακο.
- Τα λαχανικά και τα όσπρια επιτρέπονται. Περιορίστε τα εντόσθια, τον γαύρο και τη σαρδέλα, τις κονσέρβες, τα αλλαντικά, το αλκοόλ και τα αναψυκτικά.
- Αν σας χορηγηθεί φάρμακο για την ποδάγρα, συνήθως πρόκειται για μακροχρόνια θεραπεία. Μην το διακόψετε χωρίς να μιλήσετε με τον γιατρό σας.
1. Τι είναι το ουρικό οξύ και ποιες είναι οι φυσιολογικές τιμές
Το ουρικό οξύ είναι το «υπόλειμμα» από τη διάσπαση των πουρινών, ουσιών που βρίσκονται στα κύτταρα του σώματος και σε πολλές τροφές. Περίπου τα δύο τρίτα τα φτιάχνει ο ίδιος ο οργανισμός, γι’ αυτό η δίαιτα βοηθά, αλλά μπορεί να μην είναι αρκετή. Ο οργανισμός αποβάλλει το ουρικό οξύ κυρίως από τα νεφρά.
Οι φυσιολογικές τιμές είναι περίπου 3,5–7,2 mg/dL στους άνδρες και 2,6–6,0 mg/dL στις γυναίκες. Πάνω από αυτά τα όρια, ο οργανισμός μπορεί να σχηματίσει κρυστάλλους στις αρθρώσεις.
2. Υψηλό ουρικό οξύ χωρίς ποδάγρα: χρειάζεται φάρμακο;
Όχι. Οι περισσότεροι άνθρωποι με υψηλό ουρικό οξύ δεν θα κάνουν ποτέ κρίση ποδάγρας, και οι μεγάλοι επιστημονικοί φορείς συμφωνούν:
- Αμερικανικό Κολλέγιο Ρευματολογίας (ACR, 2020): συστήνει να μη δίνεται φάρμακο για το ουρικό οξύ σε όσους δεν έχουν ποδάγρα.
- Βρετανική Εταιρεία Ρευματολογίας (BSR, 2017): «δεν συστήνεται η θεραπεία της ασυμπτωματικής υπερουριχαιμίας». Οι βρετανικές οδηγίες NICE (2022) αφορούν μόνο όσους έχουν ποδάγρα.
- Ευρωπαϊκές οδηγίες (EULAR, 2016): φάρμακο μόνο όταν η διάγνωση της ποδάγρας είναι βέβαιη.
Οι μεγάλες μελέτες δείχνουν το ίδιο. Η αλλοπουρινόλη έριξε το ουρικό οξύ, αλλά δεν προστάτεψε τα νεφρά σε ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο (CKD-FIX) ή διαβήτη τύπου 1 (PERL), ούτε την καρδιά σε 5.700 ασθενείς με στεφανιαία νόσο (ALL-HEART).
Το εύρημα όμως δεν το αγνοούμε. Στη μελέτη ATTICA, σε κατοίκους της Αθήνας, το υψηλότερο ουρικό οξύ συνδέθηκε με περισσότερα καρδιαγγειακά επεισόδια, κυρίως στις γυναίκες. Είναι ένα «καμπανάκι» για να ελέγξουμε βάρος, πίεση, σάκχαρο, χοληστερίνη και νεφρά, και να κόψουμε αλκοόλ και αναψυκτικά.
Οι παρενέργειες των φαρμάκων
Τα φάρμακα που ρίχνουν το ουρικό οξύ είναι χρήσιμα όταν υπάρχει ποδάγρα, αλλά δεν είναι χωρίς κινδύνους:
- Αλλοπουρινόλη: δερματικό εξάνθημα, στομαχικές ενοχλήσεις, διαταραχή στις εξετάσεις του ήπατος. Σπάνια, σοβαρή αλλεργική αντίδραση του δέρματος (σύνδρομο Stevens-Johnson ή DRESS), που μπορεί να είναι επικίνδυνη για τη ζωή.
- Φεβουξοστάτη: διαταραχή στις εξετάσεις του ήπατος, διάρροια, ναυτία, πονοκέφαλος, εξάνθημα. Σε όσους έχουν καρδιοπάθεια χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.
Όταν δεν υπάρχει ποδάγρα, οι κίνδυνοι αυτοί δεν αντισταθμίζονται από κάποιο αποδεδειγμένο όφελος. Γι’ αυτό δεν τα δίνουμε «προληπτικά».
3. Γιατί ανεβαίνει
- Βάρος και μεταβολισμός: κοιλιακό λίπος, μεταβολικό σύνδρομο, υπέρταση, διαβήτης.
- Αλκοόλ, κυρίως μπύρα και ποτά όπως τσίπουρο και ούζο.
- Φρουκτόζη: αναψυκτικά και συσκευασμένοι χυμοί με ζάχαρη.
- Τροφές πλούσιες σε πουρίνες και αφυδάτωση, π.χ. στη ζέστη του καλοκαιριού.
- Φάρμακα, όπως τα διουρητικά (ακόμη και μέσα σε συνδυαστικά χάπια πίεσης) και η ασπιρίνη σε μικρή δόση. Μη σταματήσετε κανένα φάρμακο μόνοι σας.
- Κληρονομικότητα.
4. Η κρίση ποδάγρας: πώς την καταλαβαίνω και τι κάνω
Ξεκινά απότομα, συχνά τη νύχτα, με έντονο πόνο, κοκκίνισμα και πρήξιμο σε μία άρθρωση, συνήθως στη βάση του μεγάλου δαχτύλου του ποδιού. Συχνά την πυροδοτεί ένα βαρύ τραπέζι με αλκοόλ, η αφυδάτωση ή μια ίωση.
- Τι κάνετε: ξεκούραση, πάγος τυλιγμένος σε πετσέτα για 15–20 λεπτά, νερό και καθόλου αλκοόλ. Αν παίρνετε ήδη φάρμακο για το ουρικό οξύ, μην το σταματήσετε.
- Σε κάθε κρίση ποδάγρας, επικοινωνήστε με τον γιατρό σας.
Προσοχή: στη διάρκεια της κρίσης το ουρικό οξύ μπορεί να βγει φυσιολογικό. Γι’ αυτό το ξαναμετράμε 2–4 εβδομάδες αργότερα, μαζί με νεφρά, σάκχαρο και χοληστερίνη.
5. Τι τρώω: ο οδηγός «φανάρι»

Πράσινο, κάθε μέρα: λαχανικά και χόρτα, μαζί και σπανάκι και μανιτάρια, όσπρια (φακές, φασολάδα, ρεβίθια), γιαούρτι και γάλα χαμηλά λιπαρά, αυγά, φρούτα, ψωμί ολικής άλεσης, ελαιόλαδο, ξηροί καρποί, νερό (τουλάχιστον 2 λίτρα), καφές. Το σπανάκι και τα όσπρια δεν αυξάνουν τον κίνδυνο ποδάγρας.
Κίτρινο, με μέτρο: κοτόπουλο, μοσχάρι, χοιρινό και αρνί σε μικρή μερίδα, τσιπούρα, λαβράκι, σολομός, τόνος, χταπόδι, καλαμάρι, σουπιά, φρέσκος χυμός και μέλι σε μικρή ποσότητα.
Κόκκινο, αποφύγετε: εντόσθια (συκωτάκια, κοκορέτσι, σπληνάντερο, μαγειρίτσα), γαύρος, σαρδέλα, μαρίδα, ρέγκα, γαρίδες, μύδια, χτένια, κονσέρβες, παστά ψάρια, αλλαντικά (ζαμπόν, σαλάμι, λουκάνικα), ζωμοί κρέατος και ψαρόσουπα, αλκοολούχα ποτά, αναψυκτικά και συσκευασμένοι χυμοί με ζάχαρη.
6. Η ελληνική κουζίνα στην πράξη
- Πάσχα: η πιο συχνή εποχή για κρίσεις. Προτιμήστε αρνί σούβλας με σαλάτα και τζατζίκι, αφήστε τη μαγειρίτσα και το κοκορέτσι, πίνετε νερό και συνεχίστε το φάρμακό σας.
- Ψαροταβέρνα: τσιπούρα ή λαβράκι στη σχάρα με χόρτα, αντί για γαύρο, μαρίδα και γαρίδες.
- Καλοκαίρι: ζέστη και ιδρώτας ανεβάζουν το ουρικό οξύ. Νερό συνέχεια.
7. Φάρμακα: πότε χρειάζονται
Για την κρίση χρησιμοποιούνται κολχικίνη, αντιφλεγμονώδη ή κορτιζόνη. Η επιλογή γίνεται με εξατομίκευση, για κάθε ασθενή ξεχωριστά. Τα φάρμακα αυτά δίνονται μόνο με ιατρική συνταγή, οπότε μην αντιγράφετε δόσεις από το διαδίκτυο.
Για να μειώσετε τις πιθανότητες να πάθετε ξανά κρίση ποδάγρας, υπάρχουν φάρμακα που μπορούν να ρίξουν το ουρικό οξύ. Συνήθως τα συστήνουμε αν έχετε δύο ή περισσότερες κρίσεις τον χρόνο, τόφους (σκληρά οζίδια από κρυστάλλους) ή πέτρες στα νεφρά. Πρώτη επιλογή είναι η αλλοπουρινόλη, με στόχο το ουρικό οξύ να μείνει κάτω από 6 mg/dL. Εναλλακτικά υπάρχει η φεβουξοστάτη, που γενικά αποφεύγεται μετά από έμφραγμα ή εγκεφαλικό.
- Όταν ξεκινάτε την αλλοπουρινόλη, η ποδάγρα μπορεί αρχικά να χειροτερέψει. Αυτό δεν είναι λόγος να διακόψετε το φάρμακο.
- Το φάρμακο παίρνεται κάθε μέρα, για χρόνια. Αν το σταματήσετε όταν δεν πονάτε, οι κρίσεις επιστρέφουν.
- Αν βγάλετε εξάνθημα με την αλλοπουρινόλη, σταματήστε την και επικοινωνήστε αμέσως με τον γιατρό σας.
Πώς σας βοηθάμε στο ιατρείο
Στα ιατρεία μας στα Βριλήσσια και στον Χολαργό, βλέπουμε το ουρικό οξύ ως μέρος της συνολικής μεταβολικής υγείας: εξετάσεις, πρακτικό πλάνο διατροφής με τον οδηγό «φανάρι», θεραπεία με στόχο όταν χρειάζεται, και παρακολούθηση. Αν υπάρχει και θέμα βάρους, το συνδυάζουμε με την ιατρική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας. Κλείστε ραντεβού τηλεφωνικά μέσω της σελίδας επικοινωνίας.
Συχνές ερωτήσεις
Ποια είναι η φυσιολογική τιμή του ουρικού οξέος;
Περίπου 3,5–7,2 mg/dL στους άνδρες και 2,6–6,0 mg/dL στις γυναίκες. Πάνω από αυτά τα όρια, μπορούν να σχηματιστούν κρύσταλλοι στις αρθρώσεις.
Ποιες τροφές ανεβάζουν το ουρικό οξύ;
Τα εντόσθια, τα μικρά λιπαρά ψάρια, τα οστρακοειδή, οι κονσέρβες, τα παστά, τα αλλαντικά, οι ζωμοί, το αλκοόλ και τα αναψυκτικά με ζάχαρη.
Χρειάζομαι φάρμακο αν έχω υψηλό ουρικό οξύ χωρίς πόνο;
Όχι. Οι αμερικανικές, βρετανικές και ευρωπαϊκές οδηγίες δεν συστήνουν φάρμακο όταν δεν υπάρχει ποδάγρα. Εστιάζουμε σε βάρος, αλκοόλ, αναψυκτικά, πίεση και σάκχαρο.
Πηγές: ACR 2020 · BSR 2017 · NICE NG219 · EULAR 2016 · CKD-FIX, NEJM 2020 · PERL, NEJM 2020 · ALL-HEART, Lancet 2022 · Choi, NEJM 2004 · ATTICA, 2021
Ενημερωτικό άρθρο, δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση. Συντάκτης: Δρ. Νικόλας Σάιμον-Κουσουρής, Γενικός – Οικογενειακός Ιατρός.